İBN-İ FİRNaS; dokuzuncu yüzyılda yetişen ve ilk uçağı yapıp uçmayı başaran Müslüman astronomi alimi. İsmi, Abbas bin Firnas olup, künyesi Ebü’l-Abbas’tır. Doğum tarihi bilinmemektedir. Kurtuba’da doğmuştur. ailesi, Berabir Kabilesindendir. Halife İkinci Abdurrahman bin Hakem’in zamanında yaşadı. Hayatı hakkında fazla bir bilgi yoktur. 887 (H.274) senesinde doğduğu Kurtuba’da vefat etti. İbn-i Firnas, o zamana kadar görülmemiş [...]
İLKBAHAR; Alm. Frühling. Fr. Printemps. İng. Spring. Senenin dört mevsiminden biri. İlkbaharda, güneşin ufuk üstünde kalma zamanı senelik ortalamadan başlayarak en büyük değerine erişir. Genel olarak hareketsiz olan bir kış devresinden sonra, bu devrede, bitkiler büyümeye başlar. Kuzey yarımkürede 21 Mart-22 Haziran arasında ve güney yarımkürede 23 Eylül-22 Aralık arasıdır. İlkbahar, bütün ağaçların, canlıların [...]
İHTİMaLLER HESaBI; Alm. Wahrscheinlich keitsrechnung, Fr. Probabilites, İng. Probability. Bir deney sonunda çıkması muhtemel olayların çıkma şanslarını inceleyen bir matematik dalı. İlk çıkışı şans oyunlarına dayanmakta ise de günümüzde pekçok uygulama alanına sahiptir. Mesela kaza, ölüm, hastalık veya hırsızlık olaylarına karşı sigorta masrafının belirlenmesinde, bu olayların meydana gelme ihtimalinin bilinmesi gerekir. Buna benzer, sanayide [...]
İHRaCaT VERGİLERİ; Alm. Exportsteur, Fr. Imports sur les exportations, İng. Export taxes. Bir ülkenin gümrük sınırlarını geçen ihraç mallarını konu alan vergiler. İthal edilen eşya üzerinden alınan ithalat gümrük vergileri gibi ihracat vergileri de dış ticaretten alınan vergi türlerinden biridir. Gayesi, dünya üretimi içinde belli mallar bakımından tekelci durumda bulunan ülkelerin, bu malların ihracı [...]
İBN-İ BENNa; on üçüncü ve on dördüncü asırda Fas’ta yetişen büyük Müslüman matematik ve din alimi. İsmi, Ahmed bin Muhammed bin Osman el-Ezdi el-Merrakuşi olup, künyesi Ebü’l-Abbas’tır. Babası mimar olduğu için mimaroğlu anlamında İbn-i Benna ünvanıyla meşhur oldu. 1256 (H.654) senesinde Kuzeybatı Afrika’da bulunan Merrakuş’ta doğdu. 1321 (H.721) senesinde orada vefat etti. Kabri Bab-ı [...]
İNDÜKSİYON MOTORU; bir çeşit elektrik motoru. Alternatif akım ile çalışır. Buna asenkron motor da denir. Asenkron adı, devir sayısının döner alanla senkron (eş zamanlı) olmamasından gelir. Yapı: Stator ve rotordan meydana gelmiştir. Stator: İndüksiyon motorunun duran kısmına denir. İnce saç plakalarının bir arada paketlenmesi ile yapılır. Bu saçların iç kısımlarında oyuklar vardır. Stator sargıları [...]
İNALOĞULLARI; Diyarbakır’da (Amid) bir asra yakın hüküm sürmüş olan Türk beyliği. Sultan Melikşah’ın ölümünden sonra çıkan karışıklıklar sırasında son Mervani Emiri Nasırüddevle Mansur, Meyyafarikin’i alarak Diyarbekir bölgesindeki emirliğini tekrar kurmaya çalıştı. Fakat Suriye Selçuklu Sultanı Tutuş, daha önce davrandığı için, Diyarbekir’i ele geçirerek, Sultan Emir Tuğtegin’i vali tayin etti. Tuğtegin, Sultan Tutuş ile birlikte [...]
İLTERİŞ KUTLUĞ KAĞAN; Göktürk hükümdarı. 630 yılında Çin hakimiyetine girerek istiklalini kaybetmiş olan Göktürk devletini 682 yılında tekrar kurdu. İki ülkeyi derleyip topladığı için Kutluğ adına ilave olarak İlteriş ünvanı verildi. Çin’de doğup büyüyen İlteriş Kutluğ Kağan, bir süre devlet memuru olarak çalıştı. Orta Asya hududunda görev yaptığı sırada, 681 yılında on yedi arkadaşı [...]
İZOTROPİ; Alm. Isotropie (f), Fr. Isotropie (f), İng. Isotropy. Fizikte her yönde maddenin özelliğinin aynı olması. Mesela bir gaz veya sıvı izotropik maddedir. Her yöndeki özelliği aynıdır. Buna karşılık kristallerin özellikleri yöne bağlıdır. Başka bir örnek de ahşap malzemesidir. Ahşap izotrop sayılmaz; çünkü liflerine dik yöndeki özellikleriyle, lifleri yönündeki özellikleri farklıdır.
İNDİYUM; Alm. Indium (n), Fr. Indium (m), İng. Indium. Kimyasal sembolü In olan metalik bir element. İndiyumun tabiatta bilinen bir minerali yoktur. Çok az rastlanan bu element genellikle çinko minerallerinde bulunmaktadır. 1803 yılında Winkler tarafından ortaya çıkarılmıştır. Özellikleri: İndiyum kalay yumuşaklığındadır. Saf halde gümüş gibi parlak olup, özgül ağırlığı da 7,31 g/cm3tür. Atom numarası [...]