JÜRİ; Alm. Jury (f), Fr. Jury (m), İng. Jury. Adaletin uygulanmasında ve bir işte hüküm vermede toplanan kurul. Bir imtihan, bir sınıflandırma, bir yargı işiyle görevlendirilmiş komisyon. Bazı ülkelerde ağır suçluların yargılanmalarında, bu suçun faili tarafından yapılıp yapılmadığına karar veren bir tür geçici yargıçlar kurulu. Amerika ve Fransa’da uygulanan jüri sisteminde, jüri sanığı suçlu [...]
JEOTERMAL ENERJİ; Alm. Geothermalenergie (f), Fr. Énergie (f), géothermale, İng. Geothermal energy. Yer kürenin içerisinde mağmaya yakın olan bölgelerdeki sıcak sulardan ve buharlardan elde edilen enerji. Banyo yapmak maksadıyla sıcak su kaynaklarından faydalanılmış ancak, yeraltındaki sıcak buhar, ilk defa 1904’te İtalya’nın Larderello bölgesinde bir jeotermal elektrik santralı inşa edilmesinden sonra enerji üretimi maksadıyla kullanılmaya [...]
JEANNE D’ARC; Fransa’nın milli kahramanı. Rivayete göre on üç yaşında bir kız olan Jeanne D’arc bazı sesler duymaya başladığını iddia ederek bu seslerin Allah’tan geldiğini söyledi. Haftada iki veya üç defa duyduğu bu sesler, J. D’arc’a, düşmanları tarafından kuşatılan Orléans şehrinin ve bütün Fransa’nın kurtarılmasını telkin ediyordu. O sırada akli dengesi bozulmuş olan Kral [...]
JEOMORFOLOJİ; Alm. Geomorphologie (f), Fr. Geomorphologie (f). İng. Geomorphology. Yer kabuğu şeklinin meydana gelmesi ve değişmesi ile meşgul olan bilim dalı. Bunun yanında yeraltı tabakalarının özelliklerini incelemekle de meşgul olur. On sekizinci ve on dokuzuncu yüzyıldan itibaren tabiatla uğraşan bilim adamları, yeryüzü şeklinin iç kuvvetler, erozyon ve depolanma sonucu ortaya çıktığını söylemişlerdir. Daha sonra [...]
JEODEZİ; Alm. Geodäsie. Vermessunglehre (f), Fr. Geodesie (f), İng. Geodesy. Dünyanın şekli ve ölçüleri ile ilgilenen ilim. Modern jeodezi; kullanma maksadına göre geometrik, fiziksel, astronomik ve uydu jeodezisi olarak kollara ayrılmıştır. İlk üç kol klasik jeodezi olarak sınıflandırılır. Uydu jeodezisi ise ilk uydunun 1957 senesinde uzaya fırlatılması ile başlamış oldu. Jeodezi; etüt, haritacılık, jeoloji, [...]
J; Türk alfabesinin on üçüncü harfi ve bu harfin gösterdiği ses. Bu ses hışırtılı bir diş-damak konsonu (ünsüzü, sessizi) olup aslında Türk dilinde yoktur. J, yabancı dillerden alınmış bazı kelimelerde geçer. Mesela jandarma, jilet, jüri, jurnal, panjur kelimelerinde olduğu gibi halk ağızında bu ses C’ye döndürülerek söylendiğinden bu kelime candarma, cilet, curnal, pancur… şekliyle [...]
JÖN TÜRKLER; Alm. Jungen Turken, Fr. Jeunes Turcs, İng. Young Turks. On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında Osmanlı Devletinde batı tarzı idare ve fikirlerin gelişip yayılması için çalışanlara verilen isim. “Yeni Osmanlılar” ve “Genç Türkler” de denilen bu grup mensupları, Avrupalıların verdikleri Fransızca “Jeunes Turcs” adıyla meşhur olmuşlardır. Bu tabir umumi olarak o yıllarda Avrupa’da [...]
JENNER, Edward; İngiliz hekim. 17 Mayıs 1749 da İngiltere’nin Gloucestershire, Berkeley şehrinde doğdu. Küçük yaşta babasını kaybetti. Babası gibi papaz olan ağabeyi tarafından büyütüldü. İlkokulu bitirdikten sonra bir cerrahın yanında çırak olarak çalıştı. Çıraklık eğitimini tamamladıktan sonra Londra’ya giderek St. George Hastahanesinde çalışan John Hunter’in asistanı oldu. Biyoloji eğitimi ve deneylerine ek olarak cerrahi [...]
JİGANTİZM (Devlik Hastalığı); Alm. Riesenwuchs (m), Gigantismus (m), Fr. Gigantisme (m), İng. Giantism, gigantism. Hipofiz ön lobundan salgılanan büyüme hormonunun aşırı salgılanması sonucu doku ve organların aşırı gelişmesi. Devlik hastalığı. Hipofiz ön lob hücrelerinin büyüme hormonunu aşırı salgılaması, hipotalamustan aşırı uyarı verilmesinden veya hipofiz hücrelerinde hormon yapan bir tümör (ur) gelişmesinden olabilir. Büyüme hormonu [...]
JEFFERSON, Thomas; Amerikalı siyaset ve devlet adamı. 1743’te Virginia’da doğdu, 1826’da orada öldü. Hukuk tahsili yaptı. Amerikan kurtuluş mücadelesine katıldı. Siyaset ve mimaride bile İngiliz düşmanlığı; eyaletlere istiklal verilmesi, liberalizm ve dini hoşgörü taraftarıydı. Amerika’da 1766 yılında ilan edilen “İstiklal Beyannamesi”ni hazırlayanlardandır. Cumhuriyetçi Demokrat Partisinin kurucusudur. 1801 ve 1804’te Amerika Birleşik Devletleri Cumhurbaşkanı seçildi. [...]