YETİM; Alm. Waise, Fr. Arphelin, İng. Orphan. Babası ölmüş çocuk. Yetim, “tek kalma” anlamına gelen yetem kelimesinden alınmıştır. Babasından ayrı ve tek kaldığı için yetim denilmiştir. Hukukta; babasının ölümünden sonra doğan çocuk evlilik içinde doğan bir çocuğun bütün miras haklarından faydalanır. İslam dininde yetimlik, büluğa ermekle (evlenecek yaşa gelmekle) sona erer. Kur’an-ı kerimde mealen [...]
YaKuT HAMEVi; on ikinci yüzyılın sonunda ve on üçüncü yüzyılın başında yaşamış olan coğrafyacı, seyyah. İsmi Yakut, künyesi Ebu Abdullah, lakabı ise Şihabüddin’dir. Asker bin Ebi Nasr İbrahim el-Hamevi adlı bir tüccarın terbiyesinde büyüdüğü için Hamevi ismiyle meşhur olmuştur. Rum bir ailenin çocuğu olduğundan Rumi diye de tanınır. Doğum yeri, kesin olarak bilinmemektedir. 1168’de [...]
YURTTAŞLIK (Vatandaşlık); Alm. 1. Land-smannschaft (f), 2. Volksgemeinschaft (f), 3. Staatsbürgeschaft (f), Fr. Compatriotisme (m), qualite (f) de compatriotisme, İng. Common citizenship. Bir memleketin mensubu olma hali. Tabiiyet. Yurtları bir olanların herbirinin, yurttaşlık durumu. Aynı yurtta doğmuş, büyümüş ve yaşamış olan gerçek kişileri (hakiki şahısları); devletine, vatanına bağlayan hukuki mesuliyet ve alakadır. 1982 Anayasasının [...]
YAHYa KEMaL BEYATLI; yirminci yüzyıl Türk Edebiyatının şair ve yazarlarından. 1884’te Üsküp’te doğdu. İlk öğrenimini Üsküp’te yaptı. Selanik İdadisinde başladığı orta öğrenimini 1902’de geldiği İstanbul Vefa İdadisinde tamamladı. İkinci Sultan Abdülhamid Han devrinde Jön Türkler cereyanına kapılarak, 1903’te Paris’e kaçtı. Orada Meaux Kolejinde Fransızcasını ilerlettikten sonra Siyasal Bilgiler Fakültesine girdi. Dokuz yıl kaldığı Paris’ten [...]
YOĞURTOTU (Galium); Alm. Labkraut (n), Fr. Gaillet (m), İng. Cheese rennet. Familyası: Kökboyagiller (Rubieaceae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Batı Anadolu’da yaygın olarak. Mayıs-ağustos ayları arasında küçük sarı renkli çiçekler açan 10-75 cm boyunda çok yıllık otsu bitki. Gövdeleri dik veya tırmanıcı dört köşeli tüysüz ve hafif yapışkanlıdır. Yaprakları dar sivri uçlu ve koyu yeşil renklidir. [...]
YİRMİSEKİZ MEHMED ÇELEBİ; Osmanlı devlet adamlarından. Edirne’de doğmuş olup, doğum tarihi belli değildir. Yeniçeri ocağında Seksoncubaşı iken Peç Seferinde şehit düşen Süleyman Ağanın oğludur. Yeniçeri ocağında yetişti. Yirmi sekizinci ortada hizmet gördüğü için bu isimle anıldı. Çorbacılık ve muhzır ağalığında bulunduktan sonra yeniçeri efendisi oldu. Darphane nazırlığı ve şıkk-ı salis defterdarlığı görevlerinde bulundu. Bu [...]
YaKUTİYE MEDRESESİ; İlhanlı Valisi Hoca Cemaleddin’in Sultan Olcaytu ve Bulgan Hatun adına Erzurum’da yaptırdığı medrese. 1310 yılında yaptırılan medresenin orta bölümü, dört paye üzerine iki tonoz ve aralarında mukarnaslı, ortası açık bir çapraz tonozla örtülüdür. Çifte Minarenin tesiri açıkça görülür. Yaklaşık 25×34 m ebadında, dikdörtgen planlı ve kesme taştan olan binanın orta bölüme açılan [...]
YAKIT; Alm. Brennstoff (m), Heizmaterial (n), Fr. Carburant; combustible (m), İng. Fuel. Havada yanarak veya nükleer reaksiyonlarla ısı elde etmeye elverişli madde. Yakıtların çoğunluğu hava veya hava içerisindeki oksijenle yanabilen karbon türü maddeler ihtiva eder. Uranyum gibi nükleer reaksiyonla ısı açığa çıkaran maddelerde hadiseler daha farklıdır. İnsanlar daha rahat yaşıyabilmek için çeşitli yakıt cinsleri [...]
YELDEĞİRMENİ; Alm. Windmühle (f), Fr. Moulin (m), à vent, İng. Windmill. Enerji üretmek için rüzgar gücünden faydalanarak çalışan büyük pervaneli çarklı makina. Çok eski zamanlardan beri yeldeğirmenleri, buğday öğütmek ve su pompalamak gibi işler için mekanik güç elde etmekte kullanılmıştır. Hollanda’da bulunan yeldeğirmenleri, karayı denizden ayırmak için su pompalamakla görevlidir. Yeldeğirmenleri gelişen ülkelerde hala [...]
YAPIŞKANOTU (Parietaria); Alm. Glaskraut (n), Fr. Pariétaire (f), İng. Pelliotory. Familyası: Isırganotugiller (Urticaceae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Batı, Orta ve Kuzey Anadolu. Temmuz-eylül ayları arasında küçük çiçekler açan, duvarlarda, kayalıklarda ve taş aralarında yetişen çok yıllık otsu bir bitki. Gövdeleri dik, yapışkan tüylü ve kırmızımsı yeşil renklidir. Çiçekler yaprakların tabanında topak halinde durumlar yaparlar. Aynı [...]