VEKi’ BİN CERRaH; Hanefi mezhebi alimlerinden. İsmi Veki’ künyesi Ebu Süfyan’dır. Babası Kufe beytülmal nazırı el-Cerrah idi. Aslen Nişaburlu veya Sindli olup Ruvar kabilesine mensuptur. 744 (H.127) senesinde Kufe’nin Feyd köyünde doğdu. 812 (H.197)de hacdan döndükten sonra aynı köyde vefat etti İmam-ı A’zam’ın talebelerinin ileri gelenlerinden olup, fıkıh ilmini ondan öğrendi. Ayrıca İmam-ı A’zam’ın yüksek talebelerinden olan İmam-ı Ebu Yusuf ve İmam-ı Züfer’den de ilim öğrenmiştir. Hişam ibni Urve, Süfyan bin Uyeyne, Süfyan-ı Sevri, Evzai, Şu’be bin el-Halid gibi hadis alimlerinden hadis-i şerif dinlemiştir. İlmi geniş, hafızası fevkalade kuvvetli olduğundan işitmiş olduğu hiçbir hadis-i şerifi unutmamıştır. Hem ilim öğrenmeye çalışır, hem ilmi yayar, hem de gece-gündüz ibadetle meşgul olurdu. Hadis ilminde sika yani güvenilir bir kimse olan Veki’ bin Cerrah, hadislerin tasnif edilmesinde büyük hizmet etti. Tefsir ilminde de yüksek olup, tefsir alimlerinin ikinci tabakasına mensuptu. Fıkıhta İmam-ı A’zam Ebu Hanife’nin itikadına uyardı. Zamanında Kufe’nin en fakiriydi. Abbasi halifelerinden Harun Reşid kadılık teklif ettiyse de kabul etmedi. Veki’ bin Cerrah’tan İmam-ı Şafii, Ahmed bin Hanbel, Rehaveyh ibni Said, Ebu Hayseme, Ali bin el-Medeni, Abdullah ibni Mübarek, Yahya bin Muin gibi meşhur alimler hadis-i şerif dinlemiş ve fıkıh ilmini öğrenmişlerdir. Talebesi İmam-ı Şafii bir gün kendisine gelip hafızasının zayıflığından bahsetmiş, o da günahlardan kaçınmanın lüzumunu anlatmıştır. Sonra İmam-ı Şafii bunu şu şiirle dile getirmiştir. “Şekevtül Veki’a min su-i hıfzi Fe evsani ila terk-il-measi Liennel ilme nurun min envar-i ilahi Fela yuğta nurahu ilel-asi” manası şöyledir: (Veki’e hafızam zayıftır dedim, Bana “Her günahtan uzak dur.” dedi. “İlim, ilahi nurlardan bir nurdur. Bu nuru asi(ye vermez” diye söyledi.) Dört Hak mezhebin reislerinden olan büyük alim Ahmed ibni Hanbel buyurdu ki: “Gözlerim Veki’nin mislini görmemiştir. O hadis ezberler, fıkıh müzakere eder, ibadet ve taatle uğraşır, hepsinde güzelce muvaffak olur, kimsenin aleyhinde söz söylemezdi. Veki’in eserlerine itina ediniz. Ben ondan daha ziyade ilmi kavramış kimse görmedim.” İbn-i Eksem şöyle demiştir: “Ben Veki’ ile çok beraber bulundum. O daima oruç tutardı. Her gece Kur’an-ı kerimin üçte birini okumadıkça yatmazdı. Onu seher vakitlerinde daima uyanık görürdüm.” Buyurdu ki: “Dünyalığa düşkün olmayınız. Ondan sadece ihtiyacınız kadar alınız. O aldığınız da helal yoldan olsun.” “Hak ehline tarif edilen yol, esas gayedir. Ona girmek ve ötelere ulaşmak için, sadık olmak lazımdır. Başka türlü olmaz.” “Helalin hesabı, haramın cezası vardır.” “Vera şüpheli şeylerden sakınmaktır.” Eserleri: Veki’ bin Cerrah’ın tefsir, hadis, fıkıh, ahlak ve çeşitli ilimlere dair yazdığı eserler şunlardır: 1) Tefsir-ül-Kur’an, 2) El-Cüz’, 3) Kitab-üz-Zühd, 4) El-Müsannef, 5) El-Müsned, 6) Kitab-üs-Sünen, 7) Kitabü’l-Ma’rife.